رکود جهانی روانکارها در نیمه نخست ۲۰۲۵؛ زنگ هشدار برای صنعت روغن‌های صنعتی

مقدمه

صنعت جهانی روغن‌های صنعتی و روانکارها در سال ۲۰۲۵ با چالشی بی‌سابقه روبه‌رو شده است. گزارش جدید منتشرشده در مجله معتبر Lubes’n’Greases در شماره سپتامبر ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که رشد منفی و کاهش درآمد، به معنای واقعی کلمه، نشانه‌ای روشن از رکود بازار روانکارها در نیمه اول سال جاری است. تحلیلگران این وضعیت را نه صرفاً افت مقطعی، بلکه آغاز دوره‌ای از بازنگری عمیق در فناوری‌ها، مواد اولیه و مسیرهای توسعه پایدار می‌دانند.

دلایل اصلی رکود جهانی روانکارها

بر اساس بررسی Lubes’n’Greases، سه عامل کلیدی موجب شکل‌گیری این رکود شده‌اند:

1. فشارهای زیست‌محیطی و قوانین جدید کاهش انتشار کربن: مقررات سخت‌گیرانه‌تر در اروپا و آمریکای شمالی شرکت‌ها را وادار کرده تا بخشی از تولید خود را متوقف یا به محصولات زیست‌پایه تغییر دهند. این تغییر، هزینه‌های تولید را تا ۱۸٪ افزایش داده و نهایتاً به افت عرضه در بازار منجر شده است.
2. افت تقاضا از صنعت خودروسازی: کاهش تولید خودروهای مجهز به موتور احتراق داخلی و رشد سریع خودروهای برقی سبب شده فروش روغن‌های موتور کاهش چشمگیری یابد. این عامل به‌طور مستقیم در کندی گردش مالی شرکت‌های بزرگ روانکار تأثیر گذاشته و نقش محوری در تشدید رکود بازار روانکارها داشته است.
3. اختلال‌های زنجیره تأمین جهانی: محدودیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، کمبود افزودنی‌های شیمیایی، و افزایش قیمت نفت پالایشگاهی گروه II و III فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.

تأثیر رکود بر شرکت‌های بین‌المللی

در نیمه اول ۲۰۲۵، درآمد خالص بسیاری از برندهای شناخته‌شده در صنعت روانکار از جمله Petronas، Shell و Fuchs بیش از ۱۰٪ کاهش یافته است. این افت فروش، شرکت‌ها را به سمت کاهش حجم تولید و ادغام خطوط محصولات سوق داده است. بسیاری از کارخانه‌ها در آسیا و اروپا اکنون بر بهینه‌سازی محصولات خود با هدف سازگاری با استانداردهای جدید تمرکز دارند. کارشناسان Lubes’n’Greases پیش‌بینی می‌کنند این روند، زمینه‌ساز تغییر ساختار بازار در نیمه دوم سال خواهد بود، هرچند احتمال ادامه رکود بازار روانکارها تا اوایل ۲۰۲۶ همچنان بالا ارزیابی می‌شود.

نقش فناوری‌های جدید در مهار رکود

نوآوری‌های فنی نقش پررنگی در مقابله با روند منفی بازار ایفا می‌کنند. از جمله فناوری‌هایی که می‌تواند ضربه ناشی از رکود بازار روانکارها را کاهش دهد عبارتند از:

• روانکارهای سبز و پایه‌زیستی (Biobased Lubricants): تولید مبتنی بر مواد طبیعی مانند روغن کلزا و استرهای سنتزی، نه‌تنها پایداری زیست‌محیطی را افزایش می‌دهد بلکه می‌تواند مجدداً بازار مصرف صنعتی را تحریک کند.
• روغن‌های مخصوص متال‌ورکینگ با افزودنی‌های نوین: توسعه محصولات حاوی آمین‌های خنثی و بازدارنده‌های خوردگی پیشرفته باعث کاهش مصرف و افزایش عمر روانکارها در عملیات ماشین‌کاری شده است.
• گریس‌های نسل جدید HPM: مدل‌های جدید کمپلکس کلسیم سولفونات (Ca-sulfonate complex) با عملکرد بهتر در شرایط دمایی بالا در حال جایگزینی گریس‌های لیتیومی هستند و سهم قابل توجهی از بازار آینده را خواهند داشت.

پیامدهای اقتصادی و صنعتی

اقتصاد جهانی روانکارها که بیش از ۳۵ میلیارد دلار در سال گردش مالی دارد، اکنون در مرحله رکود واقعی قرار گرفته است. کاهش تولید خودرو و ماشین‌آلات سنگین، به‌طور هم‌زمان با افت قیمت نفت و افزایش هزینه مواد افزودنی همراه شده است. این تحولات ارزش سهام شرکت‌های تولیدکننده افزودنی و روغن پایه را تحت فشار قرار داده و حتی در برخی مناطق مانند اروپای شرقی، پروژه‌های توسعه متوقف شده‌اند.

در هند و چین، هرچند تقاضای داخلی کماکان پویا است، اما عدم عرضه کافی از طرف تولیدکنندگان غربی باعث افزایش قیمت روانکارهای وارداتی شده است. این شرایط، زنجیره رقابتی جهانی را تغییر داده و موقعیتی جدید برای شرکت‌های محلی ایجاد کرده تا سهم بیشتری از بازار را تصاحب کنند و بخشی از آثار رکود بازار روانکارها در سطح جهانی را جبران نمایند.

کاهش فعالیت واحدهای ماشین‌کاری و شکل‌دهی فلزات باعث شده مصرف روانکارهای تخصصی در این حوزه نیز به‌طور محسوسی افت کند؛ از جمله کاهش نیاز به روغن‌های کشش فلز که در عملیات تغییر شکل سرد و قالب‌گیری فلزات نقش حیاتی دارند.

راهکارهای پیشنهادی برای خروج از رکود

بر اساس تحلیل Lubes’n’Greases، مسیر خروج از رکود بازار روانکارها مستلزم چند اقدام بنیادی است:

1. سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بازیافت و کاهش پسماند: یکی از اولویت‌های سال ۲۰۲۵، بازیافت ظروف پلاستیکی روانکارها و بازگشت آن به چرخه تولید جدید است.
2. تغییر در ساختار تأمین مواد اولیه: استفاده از منابع محلی و توسعه اشتراک‌های منطقه‌ای برای کاهش وابستگی به واردات روغن پایه و افزودنی‌ها.
3. افزایش تحقیق و توسعه در حوزه روانکارهای مخصوص خودروهای برقی: زیرا بازار آینده بر محصولات خنک‌کننده و روانکارهای مخصوص موتورهای الکتریکی متمرکز خواهد بود.
4. تقویت ارتباط با زنجیره صنایع متال‌ورکینگ: شرکت‌هایی که قادر به ارائه روانکارهای با عمر طولانی‌تر و مصرف کمتر برای خطوط تولید فلزکاری باشند، احتمالاً نخستین برندگان دوره پس از رکود خواهند بود.

تغییر جهت بازار به سوی پایداری

در واکنش به این شرایط، شرکت‌ها رویکردی کاملاً جدید اتخاذ کرده‌اند. مفاهیمی مانند «کربن صفر»، «ردپای زیست‌محیطی» و «چرخه عمر محصول» اکنون به محور تصمیم‌گیری تبدیل شده‌اند. حتی در بازارهای نوظهور، رقابت نه‌فقط بر اساس قیمت بلکه بر اساس میزان انطباق با استانداردهای محیط‌زیستی شکل می‌گیرد. این تغییر نگرش می‌تواند نجات‌دهنده صنعت در میان رکود بازار روانکارها باشد.

پروژه‌های تازه‌ای برای کاهش مصرف آب در تولید روانکارهای فلزکاری، حذف بازدارنده‌های زیان‌آور مانند آمین‌های ثانویه، و توسعه روانکارهای فاقد بورات در حال اجرا است. این روندها نشان‌دهنده انتقال صنعت از وابستگی به نفت خام به سمت فناوری‌های پاک‌تر و مواد تجدیدپذیر می‌باشد.

تأثیرات زیست‌محیطی و اجتماعی

رکود بازار روانکارها به ظاهر پدیده‌ای اقتصادی است، اما بازتاب گسترده‌تری نیز دارد. کاهش تولید برخی افزودنی‌ها و سوخت‌ها در پالایشگاه‌ها موجب کاهش مصرف منابع طبیعی و انتشار کمتر گازهای گلخانه‌ای شده است. از سوی دیگر، برنامه‌های بازآموزی نیروی انسانی و بازنگری در خطوط تولید در کشورهای صنعتی، فرصت‌هایی جدید برای توسعه آموزش‌های پایدار در حوزه مهندسی روانکاری ایجاد کرده است.

در کشورهای در حال توسعه، این وضعیت منجر به ایجاد شکاف میان عرضه و تقاضا شده که در کوتاه‌مدت چالش‌برانگیز است، اما از منظر بلندمدت به توسعه ظرفیت داخلی و ارتقای فناوری بومی کمک می‌کند.

چشم‌انداز آینده تا پایان ۲۰۲۵

براساس داده‌های موجود، انتظار می‌رود در نیمه دوم سال، نرخ رشد جهانی فروش روانکارها از منفی ۸٪ به حدود منفی ۳٪ کاهش پیدا کند و برخی بخش‌ها مانند روغن‌های صنعتی متال‌ورکینگ و گریس‌های خاص مجدداً رشد مثبت را تجربه کنند. شرکت‌های فعال در حوزه بازیافت روانکار و تولید محصولات سبز در حال افزایش سهم بازار خود هستند و خوش‌بینانه می‌توان گفت که رکود بازار روانکارها در حال ورود به مرحله تثبیت است، نه سقوط کامل.

تحلیلگران Lubes’n’Greases و موسسه STLE بر این باورند که سال ۲۰۲۶ می‌تواند نقطه آغاز رشد مجدد و بازتعریف مدل‌های تولید باشد؛ به شرط آن‌که راهبرد پایداری واقعی در دستور کار شرکت‌ها قرار گیرد. این چشم‌انداز نه‌تنها امید را برای صنایع غربی زنده نگه می‌دارد، بلکه برای مناطق نوظهور مانند خاورمیانه و شرق آسیا فرصت ارزشمندی ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی

رکود بازار روانکارها در نیمه نخست ۲۰۲۵ نشانه‌ای روشن از تغییری ساختاری در این صنعت جهانی است. از کاهش تقاضا تا فشارهای محیط‌زیستی، همه عوامل دست‌به‌دست هم داده‌اند تا شرکت‌ها مسیر خود را بازنگری کنند. آنچه اکنون در حال وقوع است، صرفاً یک دوره ضعف اقتصادی نیست؛ بلکه مرحله‌ای حیاتی از تحول فناورانه، زیست‌محیطی و اقتصادی است که آینده صنعت را شکل خواهد داد.

به نظر کارشناسان، عبور از این مرحله نیازمند ترکیبی از نوآوری فناورانه، سرمایه‌گذاری سبز و سیاست‌های بین‌المللی هماهنگ است. اگر این مسیر به درستی دنبال شود، رکود کنونی می‌تواند زمینه‌ساز تولد دوباره صنعتی باشد که با فناوری‌های پاک، مواد تجدیدپذیر و بینش پایدار، وارد عصری نو از کارایی و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی خواهد شد.

منبع: Lubes’n’Greases – September 2025 (Summary Findings)